Sindirim sistemi ağızda başlar anüste son bulur. Sindirim olayı ise ağızda başlar ve ince bağırsakta son bulur. Kalın bağırsak ve anüste sindirim olayı gerçekleşmez.

Sindirim sisteminin temel görevi besin maddelerinin emilimini gerçekleştirmektir.

Sindirim sistemi; esas organlar, yardımcı organlar ve salgı bezlerinin birleşmesi ile oluşur.

a.     Sindirim sistemi yolu

        ·            Ağız

        ·            Farinks

        ·            Özafagus

        ·            Mide

        ·            İnce bağırsak

        ·            Kalın bağırsak

        ·            Anüs

Sindirim sistemi boyunca peristaltik kasılmalar ve gevşemeler besin maddelerinin kanal boyunca iletimini sağlar. Bu iletim gerçekleşirken bazı maddeler depolanır bazı maddeler ise vücuttan uzaklaştırılır.

 

Sindirim sistemi ile besin maddeleri moleküler düzeylere parçalanırlar. Dolaşım sistemi ise bu molekülleri dokulara taşıma görevini yerine getirir.

Sindirim kanalında meydana olaylar molalite, sekresyon, absorbsiyon ve sindirimdir. Bu olaylar aynı zamanda sindirimin ana fonksiyonlarıdır.

Sindirim : Besinlerin kimyasal olarak parçalara ayrılmasıdır.

Molalite : Sindirim sisteminde kasların kasılması ve besinlerin küçük parçalara ayrılmasını sağlayan kas faaliyetleridir.

Sekresyon : Sindirim sisteminde yer alan sulu salgıların salgılanmasıdır.

Absorbsiyon (emilim) : Küçük moleküllerin ince bağırsakta emilip kılcal damara veya lenf damarına geçmesidir.

b.     Sindirim sistemini oluşturan tabakalar

Sindirim sistemi içten dışa doğru mukoza, submukoza, müskülaris eksterna ve serozadır.

1- Mukoza : Bağırsağın en tabakasıdır ve 3 bölümden oluşur, bunlar içten dışa doğru şöyledir :

1.     Epitel : En içte bulunan tabakadır ve tek hücreli tabakadır.

2.     Lamina propria : Salgı bezi, lenf damarı ve sinir dokusu içeren katmandır.

3.     Muskularis mukoza : İnce düz kas tabakasıdır.

2- Submukoza : Sinir ağı , kolajen lif ve elastik lif içeren , mukoza tabakasına göre daha kalın olan tabakadır.

3- muskularis eksterna : Düz kaslardan oluşan tabakadır.

4- seroza : En dış katmandır.

c.     Enterik sinir sistemi

Sindirim sistemi başlangıc ve bitiş kısmı istemli olarak çalışır. Kalan kısımlar ise istemsiz olarak çalışmaktadır. Bağırsaklar kendi sinir sistemine sahiptir ve buna enterik sinir sistemi denir.

Enterik sinir sistemi otonom sinir sistemi ile birlikte çalışmaktadır. Enterik sinir sistemi duyular ve refleksler ile de çalışmaktadır.

Bağırsak faaliyetleri enterik sinir sistemi ile daha çok alakalı olduğu için beyinden bağımsız çalışır. Bu yüzden bağırsaklara ikinci beyin denilmektedir.

d.     Sindirim sisteminde yer alan hormonlar

1.     Endokrin, parokrin ve nörokrin.

2.     Sekretin : Duedenumda S hücrelerinde üretilir. Karaciğer ve pankreas salgılarını artırır, mide asit seviyesini azaltır.

3.     Kolesistokinin : İnce bağırsakta I hücreleri tarafından üretilir. Midenin boşalmasını engeller ve safra kesesinin kasılnasına neden olur.

4.     Gastrin : Mide tarafından üretilir ve mide çalışmasını hızkandırır. Midede G hücreleri tarafından üretilir.

5.     Somatostatin : Gastrin salgısının azalmasına yani mide asidinin azalmasına neden olur.

   1.        Ağız

 

Besinlerin vücuda girdiği ilk yerdir ve besinler burada hem kimyasal hem de mekanik sindirime uğrar.

Besinlerin ince bağırsakta emilimini sağlamak için önce küçük parçalara ayrılması gerekir. Ağızda bulunan dişer mekanik sindirimi gerçekleştirir.

Ağızda kimyasal sindirim de gerçekleşir. Bunun gerçekleşmesi tükürük bezlerinden salgılanan enzimler ile gerçekleşir.

 

Dişler : Besinleri daha küçük parçalara ayırır ve mekanik sindirimi başlatır.

Dil : Hem tadı algılar hem de besinin yutağa iletimini sağlar. Dilde bulunan tat tomurcukları tadın alınmasını sağlar. Tat alınması için tükürük varlığı gereklidir.

   2.        Tükürük bezleri :

Ağızda 3 çift tükürük bezi bulunmaktadır, bunlar:

        ·            Paratoid : Kulağın önünde ve altında bulunur.

        ·            Submandibular : Mandibulanın altında bulunur.

        ·            Sublingual: Dilin altında bulunur.

Bu bezler ürettiği tükürüğü ağız boşluğuna boşaltırlar ve ağızda kimyasal sindirimi başlatırlar.

a.     Tükürük içinde bulunan bileşenler

1.     Protein

2.     Antikor (savunma)

3.     Amilaz enzimi ( karbonhidrat sindirimi başlatır)

4.     Tuz

5.     Su

   3.        Farinks , Larinks ve Özafagus = yutkunma

Yutma istemli başlar ve istemsiz devam eder.

Ağızdan özafagusa olan kısma farinks denir. Özafagus ise farinksten mideye kadan oluşan tüp kanaldır.  Özafagus uzunluğu 25 cm'dir.

Özafagus üst ve alt kısmında sfinkter bulunur. Üst kısmında hava geçişini, alt kısmında ise mide içinde bulunan maddelerin özafagusa geçişini engeller. Özafagusta besin maddeleri peristaltik hareket ile ilerler. Özafagusun büyük kısmı düz kas olduğu için istemsiz çalışır. Larinks solunum yoludur ve yutkunma sırasında kapanır.

Yutkunma 3 evrede gerçekleşir, bunlar:

1.     İstemli evre : Yutkunmayı başlatır.

2.     Farinks evresi : Besinin farinksten özafagusa geçişini sağlar, istemsizdir.

3.     Özafagus evresi : Besinlerin mideye iletimi sağlar, istemsizdir.

Yutkunma sırasında glottis hava yolunu kapatır ve soluk alma durur.

   4.        Mide

        ·            Besinlerin ince bağırsağın kısmı duedenuma geçene kadar geçici olarak depolandığı aynı zamanda hem kimyasal hem fiziksel sindirimin gerçekleştiği sindirim bölümüdür. Mide içeriğinde bulunan maddeye kimus denir.

        ·            Kimus yarı kremsi ve yarı sıvı halde bulunan mide içeriğidir.

        ·            Mide içeriğinin hızlı bir şekilde duedenma geçmesine dumping sendromu denilir.

 

 

a.     Mide bölümleri

Mide 4 adet bölümden oluşur, bunlar:

1.     Kardia

2.     Fundus

3.     Gövde

4.     Pilorik bölge

 

        ·            Mide 1,5 litre içeriği depolayabilir.

        ·            Mide yapısında bulunan bezler besinin yüzeye temas etmesiyle çalışır ve salgısını boşaltır. Midede peristaltik hareketler ile kimus gövdeden antruma doğru ilerler. Şiddetlenen peristaltik hareketler kimusun iyice karışmasına ve besin maddelerinin pilora, pilordan duedenuma geçişini sağlar.

        ·            Midede peristaltik kasılmaların yanı sıra birde açlık kasılmaları bulunmaktadır. Açlık kasılmaları genç insanlarda daha şiddetlidir ve kan şekeri düşmesi durumunda artmaktadır.

Pilor sfinkterin gevşemesi ile kimus pilordan duedenuma geçer. Gastrin hormonu midenin boşalmasında etkilidir.

 

 

b.     Mide sıvısı bileşenleri

Organik maddeler

Pepsin

Rennin

mukus

Gastrik jelatinaz

Gastrik üreaz

Gastrik lipaz

İnorganik maddeler

Hidroklorik asit

Kalsiyum

Sodyum

Potasyum

Bikarbonat

Klorür

Fosfat

sülfat

 

 

 

 

 

 

 

 

        ·            HCl - Hidroklorik asit : Pepsinojen aktivitesi için gereklidir.

        ·            Pepsinojen : Proteinlerin sindirimini sağlar.

        ·            Mukus : Mukozayı HCl etkisinden korur.

        ·            Lipaz

        ·            İnterensek faktör : İleumdan B12 vitamini emilimini sağlar.

c.     Mide öz suyunun üretimini etkileyenler

        ·            Beyin : açlık, çiğneme veya yutkunma gibi durumlarda en uzun kranial sinir olan vagus siniri ile mide sıvısının yaklaşık %20’si üretilir.

        ·            Mide ile temas: besinler mide ile temas ettiklerinde gerçekleşir ve mide öz suyunun büyük çoğunluğu (yaklaşık %70) bu sırada gerçekleşir.

        ·            Deuedenum : kimüs duedenuma geçtiğinde bile mide öz suyunun yaklaşık %10’u üretilir.

 

   5.        İnce bağırsak

Midede bekleyen kimus daha sonra ince bağırsağa geçer. Kimus peristaltik kasılmalar ile yavaş bir şekilde ilerler.

İnce bağırsak 3 bölümden oluşmaktadır ve çalışması hormonlar ve sinirler ile kontrol edilmektedir. Gastrin , serotonin ve insülin ince bağırsak faaliyetini artırır. Sekretin ve glukagon ince bağırsak faaliyetini azaltır.

 

 

 

 

a.     İnce bağırsak fonksiyonu

1.     Sindirim ve emilim.

Sindirim enzim faliyetleri ile gerçekleşir. Emilim olayı villuslarda ve villuslar içinde yer alan mikrovilluslarda gerçekleşir. Mikrovilluslar emilim yüzeyini oldukça fazla artırmaktadır.

 

 

 

             Emilimin birinci yolu                         Emilimin ikinci yolu

b.     İnce bağırsak enzimleri

1.     Enterokinazlar : Pankreas enzimi olan ve aktif olmayan tripsinojeni tripsine çevirerek aktifleştirir.

2.     Disakkaridazlar :  Sükraz, maltaz ve laktaz sindirimi tamamlanır.

3.     Aminopeptidazlar : Protein sindirimine yardım eder.

Sekretin ve kolesistokinin ince bağırsaktan salgılanan hormondur.

 

c.     İnce bağırsak bölümleri

1.     Duodenum : İnce bağırsağun başlangıç kısmıdır. 25 cm uzunluğundadır. Pankreas ve safra kesesinden gelen enzimleri kimus ile birleştirir.

2.     Jejenum : Kıvrım ve villus içermektedir. Sindirim ve emilim gerçekleşir.

3.     Ileum : İnce bağırsağın en uzun kısmıdır. Emilim büyük ölçüde burada gerçekleşir.

İnce bağırsağın son kısmında yer alan ileoçekal kapakçığı içeriğin ince bağırsağa geri almasını engeller.

 

   6.        Kalın bağırsak

Sindirimi tamamlanmış olan kimus kalın bağırsağa geçer.

Kalın bağırsak tuz ve suyun emilmesini sağlar.

a.     Kalın bağırsak görevleri

1.     Tuz ve suyum emilimi.

2.     Bakteri aktivitesi ile B ve K sentezini sağlama.

 

Sindirim son ürünü fecestir ve içerisinde yağ, safra piğmentleri, nitrojen ve sindirilmeyen gıdalar içerir.

b.     Kalın bağırsak bölümleri

1.     Çekum

2.     Ascending kolon - çıkan kolon

3.     Transvers kolon

4.     Descending kolon - inen kolon

5.     Sigmoid kolon

 

 

 

 

 

 

 

   7.        Sindirime yardımcı organlar

1- Pankreas : Lipaz , amilaz ve proteolitik enzimleri ( tripsinojen, kimotripsinojen ve prokarboksipepsidaz) üretimini sağlar.

	ÜRETİM YERİ	GÖREV YERİ	AKTİVATÖRÜ	ASİT-BAZ
pepsinojen	mide	mide	enterokinaz	asit
tripsinojen	pankreas	duedenum	tripsin	baz
Kimotripsinojen	Pankreas	duedenum	aktiftir	baz
Karboksipeptidaz	Pankreas	İnce bağırsak	aktiftir	baz
	ÜRETİM YERİ	GÖREV YERİ	AKTİVATÖRÜ	ASİT-BAZ
aminopeptidaz	İnce bağırsak	İnce bağırsak	aktiftir	baz
tripeptidaz	İnce bağırsak	İnce bağırsak	aktiftir	baz
Dipeptidaz	İnce bağırsak	İnce bağırsak	aktiftir	baz

 

Besinlerin sindirime başladıkları ve sindirimin tamamlandığı yerler

	Ağız	Mide	İnce bağırsak
karbonhidrat	Başlar	yok	biter
Protein	yok	Başlar	Biter
yağ	yok	Yok	Başlar be biter

 

 

 

2- Karaciğer : Karaciğer hepatic hücrelerden oluşur ve vücutta salgı üreten en büyük organdır.

Hepatik arter ve hepatik portal ven karaciğere girer, hepatik ben ve safra kanalı karaciğerden çıkar.

Hepatic portal ven gastrointestinal sistemden gelen venöz kanı karaciğere taşır ve bu sıvıda emilen besin maddeleri vardır.

Safra kanalları safra ile birleşir ve ortaya safra sıvısı çıkar.

Karaciğer görevleri

1.     Molekül sentezi ve molekül parçalanmasını gerçekleştirmek.

2.     Vücut ısısını ayarlamak.

3.     Yağ, protein ve karbonhidrat metabolizmasını düzenlemek.

4.     Fazla amino asidi üreye çevirmek.

5.     Vitamin ve mineral depolanması.

6.     Safra sentezi ve salgılanması.

7.     İlaçların zehirli etkilerini azaltmak.

3 - Safra kesesi : Karaciğerden gelen safrayı depolar ve konsantre hale getirir. Safra yağ sindirimini sağlar ve safra kasılınca içindekileri boşaltır.

 

 

 

   8.        Sindirim Sistemi rahatsızlıkları

1.     Ülser : mide ve duedenumda yara olmasıdır.

2.     Gastrit: mide mukozasında meydana gele enfeksiyonlardır.

3.     Reflü : mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır.

4.     İshal : aşırı sulu dışkılama durumudur.

5.     Kabızlık : bağırsak hareketsizliği sonucu oluşan dışkılama güçlüğüdür.

6.     Hemoroid ( basur ) : makat bölgesinde şişme , kanama ve ağrı oluşması durumudur.