Fizyoloji Giriş
FİZYOLOJİYE GİRİŞ: Temel Kavramlar ve Terminoloji
1. Fizyoloji Nedir?
Tanım: Canlı organizmaların hayati fonksiyonlarını, mekanizmalarını ve işleyişini inceleyen bilim dalıdır.
Anatomi vs. Fizyoloji: Anatomi "Yapı" (Nerede? Şekli nasıl?), Fizyoloji "İşlev" (Nasıl çalışır? Neden çalışır?) ile ilgilenir.
Kökeni: Yunanca Physis (Doğa) + Logos (Bilim).
2. Altın Kural: Homeostazi (Homeostasis)
Fizyolojinin en temel, en çok sorulan ve tüm sistemlerin hizmet ettiği kavramdır.
Tanım: İç ortamın (Hücre dışı sıvının) değişen dış şartlara rağmen sabit ve dengede tutulmasıdır.
Milieu Intérieur (İç Ortam): Claude Bernard tarafından ortaya atılan bu terim, Ekstraselüler Sıvı (ECF) anlamına gelir.
Önemli Not: Homeostazi "sabitlik" değil, **"dinamik bir denge"**dir. (Örn: Kan şekeri sürekli 90 değildir, 70-110 arasında dalgalanır).
3. Kontrol Sistemleri (Kısayollar)
Vücut dengeyi nasıl sağlar? İki temel mekanizma ile:
| Mekanizma | Adı (Latince) | Mantığı | Örnek |
| Negatif Geri Bildirim | Negative Feedback | "Tersi Yap" Artanı azalt, azalanı artır. Dengeyi korur. | Kan basıncı artarsa $\rightarrow$ Kalbi yavaşlat. Vücut ısısı artarsa $\rightarrow$ Terle. |
| Pozitif Geri Bildirim | Positive Feedback | "Daha Fazla Yap" Uyarıyı şiddetlendir. Genelde patolojiktir (Kısır döngü). | Doğum sancısı (Oksitosin), Kan pıhtılaşması, Sinirsel sinyal (Na+ girişi). |
4. Vücut Sıvı Bölmeleri (Sınav Sorusu Adayı)
Yetişkin bir insanın %60'ı sudur. Bu su rastgele dağılmaz.
Toplam Vücut Suyu (TVS): Ağırlığın %60'ı.
2/3 Hücre İçi Sıvı (ICF - Intracellular): Hücrenin sitoplazması. Potasyum ($K^+$) deposudur.
1/3 Hücre Dışı Sıvı (ECF - Extracellular): İç ortamdır. Sodyum ($Na^+$) deposudur.
%75 İnterstisyel Sıvı: Dokular arası sıvı.
%25 Plazma: Damar içi sıvı.
Kısayol (Muz ve Okyanus Analojisi): Hücreyi, okyanusta (Tuzlu su - $Na^+$) yüzen bir muza (Potasyum - $K^+$) benzetebilirsin.
5. Fizyolojide Sık Kullanılan Latince Ön ve Son Ekler
Bir kelimenin anlamını bilmiyorsan, parçalayarak bulabilirsin. Bu tabloyu ezberlemek yerine sık sık gözden geçirmen yeterli.
A. Miktar ve Düzey Bildirenler
| Ek | Anlamı | Örnek | Açıklama |
| Hyper- | Yüksek, Fazla | Hiperglisemi | Kan şekerinin yüksek olması. |
| Hypo- | Düşük, Altında | Hipoksi | Oksijenin az olması. |
| Iso- | Eşit, Aynı | İzotonik | Eşit yoğunlukta sıvı. |
| Eu- | Normal, İyi | Öpne (Eupnea) | Normal solunum. |
| Pan- | Tümü, Hepsi | Pansitopeni | Tüm kan hücrelerinin azalması. |
| A- / An- | -sız, -siz (Yokluk) | Anemi / Apne | Kansızlık / Solunumun durması. |
B. Konum Bildirenler
| Ek | Anlamı | Örnek | Açıklama |
| Intra- | İçinde | İntraselüler | Hücre içi. |
| Extra- | Dışında | Ekstraselüler | Hücre dışı. |
| Inter- | Arasında | İnterstisyel | Dokular arası. |
| Endo- | İç | Endokrin | İç salgı. |
| Exo- | Dış | Ekzokrin | Dış salgı (kanala verilen). |
| Epi- | Üstünde | Epidermis | Derinin en üstü. |
C. Süreç ve Durum Bildirenler
| Ek | Anlamı | Örnek | Açıklama |
| -itis | İltihap (Enflamasyon) | Nefrit / Gastrit | Böbrek / Mide iltihabı. |
| -ase | Enzim | Lipaz / Amilaz | Yağ sindiren / Nişasta sindiren. |
| -poiesis | Yapım, Üretim | Eritropoez | Alyuvar yapımı. |
| -lysis | Yıkım, Parçalama | Hemoliz | Kan hücrelerinin parçalanması. |
| Dys- | Bozuk, Zor, Ağrılı | Dispne | Nefes darlığı (Zor solunum). |
| Tachy- | Hızlı | Taşikardi | Kalbin hızlı atması. |
| Brady- | Yavaş | Bradikardi | Kalbin yavaş atması. |
6. Fizyoloji Konu Başlıkları (Yol Haritası)
Ders çalışırken şu sırayı takip etmek bilgilerin üst üste oturmasını sağlar:
Hücre Fizyolojisi: (Zar, organeller, transport - Şu an çalıştığımız yer)
Sinir Sistemi: (Nöron, Aksiyon Potansiyeli, Beyin, Otonom SS)
Kas Fizyolojisi: (İskelet kası, kasılma mekanizması)
Kardiyovasküler Sistem: (Kalp, damarlar, tansiyon, EKG)
Kan Fizyolojisi: (Hemostaz, kan grupları, bağışıklık)
Solunum Sistemi: (Gaz değişimi, solunum mekaniği)
Boşaltım (Renal) Sistem: (Böbrekler, idrar oluşumu)
Sindirim Sistemi: (Mide, bağırsak, emilim)
Endokrin Sistem: (Hormonlar ve etkileri)
Üreme Sistemi: (Gametogenez, sikluslar)
7. Çalışma Taktikleri (Bir Tekniker Gözüyle)
Mekanizmaya Odaklan: "Neden?" sorusunu sor. Neden potasyum artınca kalp durur? (Çünkü repolarizasyon bozulur).
Şekil Çiz: Özellikle Negatif Feedback döngülerini (Oklar çizerek) kağıda dökmek akılda kalıcılığı %100 artırır.
Klinik Bağlantı Kur: Öğrendiğin her şeyi laboratuvardaki bir testle veya hastalıkla bağdaştır. (Örn: Mitokondri konusunu çalışırken Siyanür zehirlenmesini hatırla, çünkü siyanür mitokondriyi durdurur).