FİZYOLOJİ-Solunum
1.
Solunum sistemi
Solunum sistemi hücreler için gerekli
olan oksijenin kana geçmesi ve oluşan
karbondioksitin atılmasını sağlayan sistemdir.
a.
Solunum sistemi fonksiyonları
1.
Havadaki oksijeni kana taşımak.
2.
Kandaki karbondioksiti havaya taşımak.
3.
Sesin oluşumu
4.
Kan pH'ı ayarlama : Kanda CO2 artışı asit düzeyinin de
artışına neden olur (respiratorik asidoz). CO2 azalması asit düzeyinin de
azalmasına neden olur.
5.
Vücut sıcaklığının ayarlanması : Soluk verdikçe sıcaklık
kaybı yaşarız.
Solunum sistemi ile
solunum kavramları farklıdır. Solunum sistemi ağızda başlayıp alveolde biten
sistemdir. Solunum ise ATP enerjisi kullanılarak enerji elde etme olayıdır.
Solunum olayında enerji kullanılır ve üretilir. Solunum
sırasında oluşan CO2 gazı solunum sistemi ile vücuttan
uzaklaştırılır.
b.
Solunumun sınıflandırılması
1.
Dış solunum : Çevre ile solunum
organı arasında yapılır. Solunum gazı difüzyon ile
kana geçmektedir. Oluşan atık gaz da difüzyon ile
dışarı atılır.
2.
İç solunum : Solunum gazını taşıyan sıvı ile hücreler
arasında gerçekleşir. Sıvıda bulunan gazlar difüzyon ile hücrelere geçer.
Hücresel
solunum, besinlerden oksijen varlığında enerji üretme
olayıdır. Solunumda kullanılan gazların hücrelere
taşınması dolaşım sistemi ile gerçekleşmektedir.
Kanda CO2 artışı
sonucu venöz kan oluşmaktadır. Venöz kan
kalbin sağ kulakçığına geldiğinde küçük kan
dolaşımı ile akciğerlere pompalanmaktadır. Solunum sistemi, üst solunum
yolu ve alt solunum sisteminden oluşmaktadır.
Üst solunum sistemi : Ağız, burun, sinüs, farinks
ve larinks.
Alt solunum sistemi
: Soluk
borusu ve akciğerler.
Solunum sisteminin
işlevine göre sınıflandırılması
1.
İtelim bölgesi : Hava iletimi,
ısıtma, nemlendirme ve temizleme.
2.
Solunum bölgesi : Hava değişimi olan
bölgedir.
c.
Solunum tipleri
1.
Eupnea : Normal solunumdur.
2.
Hiperpne : Solunum frenkansı ve derinliği artması durumudur.
3.
Polipne : Solunum sıklığının artmasıdır.
4.
Apne : Solunumun bir süreliğine
durmasıdır.
5.
Dispne : Solunumun güçleşmesidir.
d.
Solunum yolu
1.
Burun
2.
Ağız
3.
Sinüsler
4.
Yutak (farinks)
5.
Gırtlak (larinks)
6.
Soluk borusu (trakea)
7.
Akciğerler [(pulmo) bronş, broşiol ve alveol]
e.
Broşlardan sonra iletim yolu
1.
Bronşlar
2.
Bronşioller
3.
Terminal bronşioller
4.
Respiratuvar bronşiol
5.
Duetus alveolaris
6.
Alveol keseleri
Bronşlar,
bronşioller ve terminal bronşiol hava değişimi olmadığı için anatomik ölü boşluk
denir. Buradaki havaya ise ölü boşluk
havası denir.
f.
Solunum sisteminde gaz alışverişinin olduğu
yerler
1.
Respiratuvar bronşiol
2.
Alveol (duetus alveolaris, alveol keseleri)
2.
Ağız ve burun
Solunum sisteminin
dışa açıldığı organlardır. Hava buradan geçerken
ısıtılır, nemlendirilir ve süzülür.
3.
Yutak (Farinks)
Sindirim sisteminde
de görev alan bu yapı yemek borusu ve gırtlak üzerinde yer
almaktadır.
Yutaktaki yumuşak
doku ile epiglottis solunum ile sindirim yolunu birbirinden ayırır. Soluma ile
besinlerin geçişi aynı anda gerçekleşmez.
Yutak, sindirim ve
solunum sistemlerinde geçit olarak görev
almaktadır.
Yutakta tonsilla
bulunduğu için vücut savunmasında da
yer almaktadır.
İç kulağa açılan östaki
borusu da yutakta bulunur ve iç basıcın dengede
kalmasını sağlar.
4.
Gırtlak (larinks)
Soluk borusunun üst kısmında
bulunmaktadır. Solunan havayı alt solunum yollarına taşır.
Aynı zamanda sesin
oluşmasını sağlayan glottis burada yer alır.
5.
Soluk borusu - Trakea
İç yüzeyinde
silli epitel hücreleri vardır, goblet hücreleri de
mukus salgılar. Mukus varlığı havanın neminin artması ve temizlenmesini dahada
artırır.
Soluk borusunda at
nalı şekline benzeyen , soluk borusunun gergin ve sürekli açık
kalmasını sağlayan hiyalin kıkırdak bulunur.
Soluk borusu daha
sonra bronşlara ayrılır. Bronşlar bronşiollere, bronşioller alveollere ayrılır.
6.
Akciğer
Gögüs
boşluğunda ve gögüs kafesi (toraks)
bulunur. Sağ akciğer 3 loblu, sol akciğer ise 2 lobludur. Her iki akciğer iki
katlı plevra zarı bulunur. Dıştaki Plevra zarına parietal plevra, içteki plevra
zarına visceral plevra denir. Bu iki plevra zarı arasında akciğer hareketlerini
kolaylaştıran ve kaburganın akciğere zarar vermesini engelleyen plevra sıvısı
bulunur. Plevra sıvısı negatif basınca yol açar ve
akciğerlerin tekrardan gögüs duvarına
doğru çeker.
İçerisinde
bulunan alveoller ile yüzey alanı genişler
ve solunumda gaz değişimi gerçekleşir.
Akciğer içine havanın
alınıp verilmesine pulmoner ventikasyon denir.
a.
Akciğer kapasiteleri
1.
Spirometri : Pulmoner ventilasyonda giren
ve çıkan
havanın ölcülmesidir.
2.
Spirometre : Ölçümü yapan
cihazın adı.
3.
Spirogram : Elde edilen veridir.
b.
Akciğer hacimleri
1.
Tidial volum (soluk hacmi) : Akciğere alınan ve akciğerden atılan hava
miktarı. (500 ml)
2.
Inspirasyon rezervi : Kişinin alabileceği en fazla miktarda hava
kapasitesidir. (3000 ml)
3.
Ekspirasyon rezervi : Kişinin atabileceği en fazla miktarda hava
kapasitesidir. (1100 ml)
4.
Rezidüel hacim : En zor soluk
vermede bile akciğerde kalan hava miktarıdır. (1200 ml)
c.
Akciğer kapasitesi
1.
Toplam akciğer kapasitesi : Rezidüel kapasite ile
vital kapasite toplamıdır. Ulaşılabilecek en büyük hava
miktarıdır. (5800 ml)
2.
Inspirasyon kapasitesi : Soluk hacmi ile inspirasyon rezervinin
toplamıdır. Soluk alma sırasında alınabilen en fazla hava kapasitesidir. (3500
ml)
3.
Rezidül kapasite : Ekspirasyon rezervi
ile rezidüel hacmin toplamıdır. Normal soluk verdikten
sonra akciğerde kalan hava miktarıdır. (2300 ml)
4.
Vital kapasite : Inspirasyon rezervi, ekspirasyon rezervi ve vital kapasite hacminin
toplamıdır. Tam dolu bir akciğerden atılabilen hava miktarıdır. (4600 ml)
Akciğer hacim ve
kapasiteleri yaş, cinsiyet ve aktivite durumuna göre
değişebilmektedir.
d.
Bir dakikada ventilasyon
VE=TV x f
VE : Bir dakikada
alınan hava miktarı
TV : Tidial volüm (normal
değer 500 ml)
f : Soluk frekansı
(normal değer 12)
e.
Alveoller
Alveollerin iç yüzeyi
lipoprotein tabakası ile kaplıdır. Surfaktan maddesi ise alveollerin sürekli açık olmasını
sağlar.
Alveol memelilere
has bir yapıdır. Bir akciğerde yaklaşık 150 milyon adet alveol bulunur.
Alveollerde meydana
gelen gaz değişimi difüzyon ile gerçekleşmektedir.
f.
Soluk alma mekanizması (soluk alma=inspirasyon)
Dakikada 12-18 kez
soluk alırız.
1.
Diyafram kasılır, düzleşir ve incelir.
2.
Kaburgalar arası kaslar kasılır ve yukarı yönlü hareket
eder.
3.
Gögüs boşluğu genişler
ve hacmi artar. Hacim artması basıncın azalmasına neden olur.
4.
Akciğer hacmi artar ve iç basıncı azalır.
5.
Karın boşluğu daralır, hacmi azalır ve iç basıncı
artar.
6.
Hava akciğerlerde bulunan alveollere dolar.
7.
Alveollerde havadan kana oksijen, kandan havaya karbondioksit geçer.
f. Soluk
verme mekanizması (soluk verme=ekspirasyon)
1.
Diyafram gevşer, kubbeleşir ve uzar.
2.
Kaburgalar arası kaslar gevşer ve aşağı yönlü hareket
eder.
3.
Gögüs boşluğu daralır
ve hacmi azalır. Hacim azalması basıncın artmasına neden olur.
4.
Akciğer hacmi azalır ve iç basıncı artar.
5.
Karın boşluğu genişler, hacmi artar ve iç basıncı
azalır.
6.
Alveollerde bulunan hava akciğerden dışarıya atılır.
7.
Alveollere geçen karbondioksit
dışarıya atılır.
7.
Solunum gazları taşınması
a.
Oksijenin taşınma yolları
1.
Hemoglobine bağlanarak (oksihemoglobin = HbO2) %97
Hb= hemoglobin
AKCİĞER KILCALLARINDA
DOKU KILCALLARINDA
2.
Kanda çözünmüş halde %3
b.
Karbondioksit taşınma yolları
1.
Hemoglobine bağlanarak (karbominohemoglobin = HbCO2)
DOKU KILCALLARINDA
2.
AKCİĞER KILCALLARINDA
3.
Bikarbonat iyonu şeklinde %73-80
4.
Plazma proteinlerine bağlanarak.
%15-20
5.
Kanda çözünmüş halde.
%5-7
8.
Solunum hızlını etkileyen faktörler
1.
Ortam sıcaklığı azalması ile solunum hızlanır.
2.
Yükseğe çıkıldıkça soluk
alıp verme hızlanır.
3.
Kanda CO2 artması ile omurilik uyarılır ve solunum
hızlanır.
4.
Ortam basıncı artması solunum derinliğini azaltır.
5.
Epinefrin hormonu artması solunumu hızlandırır.
9.
Solunum sistemi hastalıkları
1.
Farenjit : Kimyasal maddeler veya enfeksiyona bağlı olarak yutağın
iltehaplanmasıdır.
2.
Larenjit : Gırtlak iltehabıdır.
3.
Bronşit : Bronşların iltehaplanması sonucu oluşur.
4.
Astım : Kronik bir hastalıktır ve hava yollarının daralmasına neden olur.
5.
Tüberküloz (verem) : Solunumda difüzyon kapasitesini
azaltan bakteriyel hastalıktır. Mycobacterium tuberculosis neden
olmaktadır.
6.
Amfizem : Alveollerin esnekliğini kaybetmesi sonucu nefes alıp vermenin
zorlaşmasıdır. Bu hastalıkta hipoksi (oksijen yetmezliği) ve hiperkapni (CO2
ani yükselmesi) meydana gelir.
7.
Pnömoni (zatüre): Streptococcus pneumonia adlı bakteri faaliyetleri sonucu akciğerlerde su
ve kan toplanması.
8.
Atelektazi : Surfaktan maddesi azlığı nedeniyle alveollerin büzüşmesidir.
9.
KOAH (Kronik obstrüktif akciğer
hastalığı) : İleri akciğer hastalığıdır. Fazla sigara tüketimi
neden olmaktadır.
10.Gırtlak ve Akciğer
kanseri