BÖLÜM GİRİŞİ: DÖNEMİN GENEL KARAKTERİ

Bu dönemi anlamak için 3 temel kavramı cebimize koymalıyız:

1. Denge Politikası: "Ayıdan post, Moskof'tan dost olmaz" ama mecburen olacağız. İngiltere ve Rusya arasında gidip gelme siyaseti.

2. Milliyetçilik Akımı: Fransız İhtilali'nin etkisiyle azınlıkların (Sırp, Yunan, Bulgar) isyan etmesi.

3. Sanayi İnkılabı: Avrupa ucuza üretirken Osmanlı'nın el tezgahlarının iflas etmesi ve "Açık Pazar" haline gelmesi.

👑 II. MAHMUT DÖNEMİ (1808 - 1839)

Lakabı: "Gavur Padişah" (Yenilikleri halka ters geldiği için) veya "İnkılapçı Padişah".

Motto: "Tebaamdan Müslümanı camide, Hristiyanı kilisede, Museviyi havra da görmek isterim." (Osmanlıcılık fikrinin temeli).

II. Mahmud Dönemi Islahatları (1808 - 1839)

1. Siyasi ve İdari Alan (Merkeziyetçilik)

• Sened-i İttifak (1808): Padişahın yetkileri ilk kez kısıtlandı (Ayanlar ile yapıldı).

• Müsadere Usulünün Kaldırılması: Özel mülkiyetin önü açıldı, devletin mallara el koyması son buldu.

• Divan-ı Hümayun’un Kaldırılması: Yerine Batı tarzı Nazırlıklar (Bakanlıklar) kuruldu.

• Muhtarlıkların Kurulması: Köy ve mahalle düzeyinde merkezi denetim sağlandı.

• Pasaport ve Karantina Uygulaması: İlk kez iç ve dış seyahatler denetime alındı.

2. Askeri Alan (Radikal Dönüşüm)

• Vaka-i Hayriye (1826): Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Bu, ıslahatların önündeki en büyük engelin kalkmasıdır.

• Asakir-i Mansure-i Muhammediye: Yeniçeri Ocağı yerine kurulan modern ordu.

• Sekban-ı Cedid ve Eşkinci Ocağı: Yeniçeri Ocağı kaldırılmadan önceki başarısız modern ordu denemeleri.

• Redif Birlikleri: Taşrada güvenliği sağlamak amacıyla kurulan yedek ordu.

3. Eğitim ve Kültür Alanı

• Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Harbiye: Modern tıp ve subay okulları açıldı.

• Tercüme Odaları: Yabancı dil bilen memur ihtiyacını karşılamak için kuruldu.

• Takvim-i Vekayi (1831): Osmanlı’nın ilk resmi gazetesi yayın hayatına başladı.

• İlk Nüfus Sayımı (1831): Sadece erkekler ve hayvanlar sayıldı (Askeri ve vergi amaçlı).

• Avrupa'ya İlk Kez Öğrenci Gönderilmesi: Batı kültürü ve tekniğini öğrenmek amacıyla.

4. Ekonomi ve Sosyal Alan

• Balta Limanı Ticaret Sözleşmesi (1838): İngiltere ile imzalanan ve Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getiren anlaşma.

• Fes ve Ceket Zorunluluğu: Memurların giyim kuşamında Batılılaşma başlatıldı.

• Yerli Malı Kullanımı: Ekonomik bağımsızlık için teşvikler yapıldı.

📜 TANZİMAT DÖNEMİ (1839 - 1876)

Bu dönemde iki padişah vardır: Abdülmecit ve Abdülaziz. "Tanzimat Dönemi" demek; "Kanun üstünlüğü ve Batılılaşma" demektir.

A) SULTAN ABDÜLMECİT (1839 - 1861)

Özelliği: Babası II. Mahmut'un yolundan gitti. Çok nazik ve hattat bir padişahtı.

1. Hukuki Belgeler (Anayasal Süreç)

• Tanzimat Fermanı (1839): Padişah kendi yetkilerini kanunla sınırladı. Herkes kanun önünde eşit sayıldı. (Anayasacılığın ilk adımı).

• Islahat Fermanı (1856): Sadece gayrimüslimlere (azınlıklara) haklar verildi. (Askerlikten muafiyet, devlet memuru olma hakkı vb.). Amaç Avrupalıların iç işlerimize karışmasını engellemekti.

2. Kurumlar ve İlkler (Banko Soru Yerleri!)

• Ekonomi:

  • Kaime: İlk kağıt para basıldı.

  • Bank-ı Dersaadet: İlk Osmanlı bankası açıldı.

  • Bank-ı Osmani (Osmanlı Bankası): İngiliz sermayeli, para basma yetkisi olan banka.

• İdari/Sosyal:

  • Jandarma ve Polis teşkilatı kuruldu.

  • Telgraf hatları döşendi (Kırım Savaşı sırasında).

  • Şirket-i Hayriye: Deniz ulaşımı işletmesi kuruldu.

  • Dolmabahçe Sarayı: Yapıldı (Batı tarzı mimari).

  • Mecidiye: Kendi adına para bastırdı.

B) SULTAN ABDÜLAZİZ (1861 - 1876)

Özelliği: Güreşçi, pehlivan yapılı bir padişah. Avrupa'ya seyahate çıkan İLK ve TEK Osmanlı padişahıdır. (İngiltere, Fransa, Belçika gezisi).

1. Donanma ve Askeriye

• Rusya'ya karşı Dünyanın en büyük 3. donanmasını kurdu. (Bu yüzden çok borçlandı).

2. Eğitim ve Kurumlar

• Darülfünun: İstanbul Üniversitesi'nin temeli atıldı.

• Darüşşafaka: Yetim Müslüman çocuklar için okul açıldı.

• Mekteb-i Sultani: Galatasaray Lisesi açıldı.

• Hilal-i Ahmer: Kızılay'ın temeli atıldı.

• Ziraat Bankası'nın Temeli: "Memleket Sandıkları" adıyla kuruldu (Mithat Paşa tarafından).

• Saraylar: Çırağan ve Beylerbeyi saraylarını yaptırdı.

💡 DİKKAT NOTU: Abdülaziz dönemi, borçların ödenemediği ve devletin iflasını açıkladığı (Ramazan Kararnamesi) dönemdir.

🦅 II. Abdülhamid dönemi (1876-1909)

Osmanlı İmparatorluğu'nun hem en tartışmalı hem de en yoğun modernleşme hamlelerinin yaşandığı dönemlerden biridir. Bu dönemi ana başlıklar ve alt dallar halinde inceleyen kavram haritası aşağıdadır:

II. Abdülhamid Dönemi Kavram Haritası

1. Siyasi Yapı ve Yönetim Anlayışı

• İstibdat (Düzenleme) Dönemi: Meclis-i Mebusan’ın kapatılması (1878) ve yönetimin Yıldız Sarayı’nda toplanması.

• İslamcılık (Panislamizm): İmparatorluğu bir arada tutmak için "Halifelik" makamının siyasi bir güç olarak öne çıkarılması.

• Yıldız İstihbarat Teşkilatı: Merkezi otoriteyi korumak amacıyla kurulan geniş hafiyye (ajan) ağı.

• Kanun-i Esasi: Türk tarihinin ilk anayasasının ilan edilmesi (ancak kısa süre sonra askıya alınması).

2. Eğitim ve Kültür Hamleleri

• Maarif-i Umumiye (Eğitim Reformu): İlkokuldan üniversiteye kadar okul ağının Anadolu’ya yayılması (Mekteb-i Mülkiye, Hukuk, Tıbbiye).

• Darülfünun: Modern anlamda İstanbul Üniversitesi’nin temellerinin atılması.

• Müzecilik ve Sanat: Osman Hamdi Bey tarafından Sanayi-i Nefise Mektebi (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üni.) ve İstanbul Arkeoloji Müzesi'nin kurulması.

3. Ekonomi ve Altyapı Yatırımları

• Düyun-u Umumiye (1881): Dış borçların ödenememesi sonucu kurulan Genel Borçlar İdaresi (Ekonomik bağımsızlığın kısıtlanması).

• Demir Yolları: * Hicaz Demiryolu: İstanbul ile kutsal toprakları birbirine bağlayan milli proje.

  • Bağdat-Berlin Hattı: Alman sermayesiyle yürütülen stratejik demir yolu.

• Telgraf Hattı: Haberleşmenin hızlanması ve merkezi otoritenin taşraya ulaşması.

4. Dış Politika ve Askeri Olaylar

• 93 Harbi (1877-1878): Rusya ile yapılan ağır mağlubiyetle sonuçlanan savaş.

• Berlin Antlaşması: Kars, Ardahan ve Batum’un kaybı; Balkanlar’daki otoritenin sarsılması.

• Denge Politikası: İngiltere, Fransa ve özellikle yeni müttefik Almanya arasında kurulan diplomatik denge.

• Ermeni Meselesi ve Hamidiye Alayları: Doğu Anadolu’da asayişi sağlamak için yerel aşiretlerden kurulan askeri birlikler.

5. Dönemin Sonu ve Muhalefet

• Jön Türkler: Abdülhamid yönetimine karşı Avrupa’da ve ülke içinde örgütlenen muhalif aydınlar.

• İttihat ve Terakki Cemiyeti: Meşrutiyet’in yeniden ilanı için mücadele eden ana grup.

• II. Meşrutiyet (1908): Anayasanın tekrar yürürlüğe girmesi.

• 31 Mart Vakası (1909): Meşrutiyet karşıtı isyan ve Abdülhamid’in tahttan indirilmesi.

🕯️ V. MEHMET REŞAT & VI. MEHMET VAHDETTİN

Bu dönem artık "Dağılma" değil, "Çöküş" ve "Yok Oluş"tur.

• V. Mehmet Reşat (1909-1918): İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin gölgesinde kaldı. Trablusgarp, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı bu dönemde yaşandı. Padişahın etkisi çok azdır.

• VI. Mehmet Vahdettin (1918-1922): Son padişah. Mondros ve Sevr Antlaşmaları dönemidir. Saltanatın kaldırılması ile yurt dışına çıkmıştır.

📝 Özet Tablo: Kim Ne Yaptı?

Bu bölüm, Dağılma Dönemi'nin karmaşasını zihninde netleştirmek için hazırlandı. Özellikle II. Mahmut ve II. Abdülhamit kurumlarına çok dikkat etmelisin, ÖSYM buraları sever!

Eksik kaldığını düşündüğün veya "şunu da açalım" dediğin bir yer var mı?