🚪 BÖLÜM GİRİŞİ: DÖNEMİN RUHU

Bu dönemi 17. Yüzyıl (Duraklama) ile karıştırmamak için şu 3 farkı zihnine kazı:

1. Bakış Açısı Değişti: Osmanlı, Avrupa'nın üstünlüğünü ilk kez kabul etti. "Adamlar bizi geçti, örnek alalım" dendi.

2. Hedef Değişti: Artık "Fetih" değil, "Kaybedilen yerleri geri alma" ve "Eldekini koruma" politikası başladı.

3. Islahatların Yönü: İlk kez Batı (Avrupa) örnek alındı. (Duraklama'da Yükselme dönemi örnek alınıyordu).

🌷 1. LALE DEVRİ (1718 - 1730)

Dönem Padişahı: III. Ahmet

Sadrazamı: Nevşehirli Damat İbrahim Paşa

Şairi: Nedim ("Gülelim, eğlenelim, kam alalım dünyadan")

Nakkaşı (Ressamı): Levni

Pasarofça Antlaşması ile başlar, Patrona Halil İsyanı ile biter. Savaşın olmadığı, sanatın, eğlencenin ve sivil yeniliklerin olduğu bir dönemdir.

⚠️ ALTIN KURAL (Sınav Sorusu)

Lale Devri'nde ASKERİ ISLAHAT YOKTUR! (Bu dönemde orduyla ilgili bir yenilik yapılmamıştır, sadece kültürel ve sosyal yenilikler vardır).

Yenilikler:

• Matbaa (İlk Türk Matbaası): Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika getirdi.

  • Not: Dini kitapların basımı yasaktı (Hattatlar işsiz kalmasın diye). Basılan ilk eser: Vankulu Lügati.

• Geçici Elçilikler: Avrupa'yı tanımak için gönderildiler.

  • İlk Elçi: Yirmisekiz Çelebi Mehmet (Paris).

  • Eseri: Paris Sefaretnamesi (Osmanlı'nın Batı'ya açılan ilk penceresidir).

• Tulumbacılar: Yeniçerilerden oluşan ilk İtfaiye örgütü kuruldu.

• Çiçek Aşısı: Doğu'dan (İran üzerinden) geldi. (Dikkat: Batı'dan gelmeyen nadir yeniliktir).

• Mimari: Barok ve Rokoko (Avrupa) tarzı ilk sivil mimari eserler yapıldı. (Örnek: III. Ahmet Çeşmesi).

• Tercüme Heyetleri: Doğu ve Batı klasikleri Türkçeye çevrildi.

Sonu: Zevk ve israf arttığı için halk ve yeniçeriler Patrona Halil İsyanı'nı başlattı. III. Ahmet tahttan indirildi, köşkler yıkıldı ama matbaaya dokunulmadı.

⚔️ 2. ASKERİ ISLAHATÇI PADİŞAHLAR

Lale Devri bitince devlet, "Eğlence bitti, Avrupa bizi askeri olarak dövüyor, orduyu düzeltmeliyiz" dedi.

Kodlaması: 3 - 1 - 3 - 1 - 3

(III. Ahmet - I. Mahmud - III. Mustafa - I. Abdülhamit - III. Selim)

A) I. MAHMUT (1730 - 1754)

Önemi: Avrupa tarzı askeri ıslahat yapan İLK padişahtır.

• Comte de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa): Fransa'dan getirilen askeri uzman. Müslüman oldu, paşa oldu.

• Humbaracı Ocağı: Havan topu atan sınıf modernize edildi.

• Hendesehane: Batı tarzı eğitim veren ilk askeri teknik okul (Subay okulu) açıldı.

B) III. MUSTAFA (1757 - 1774)

Önemi: Maliye ve topçu sınıfına odaklandı.

• Baron de Tott: Macar asıllı Fransız uzman getirildi.

• Sürat Topçuları: Hızlı ateş edebilen topçu sınıfı kuruldu.

• Esham Sistemi (Hazırlık): "İç borçlanma" senetleri hazırlandı (Uygulama bir sonraki padişah).

• Deniz Mühendishanesi: (Mühendishane-i Bahr-i Hümayun) temelleri atıldı.

C) I. ABDÜLHAMİT (1774 - 1789)

Önemi: Yeniçerileri disipline etmeye çalıştı. (Başarısızlığı Küçük Kaynarca Antlaşması'na denk gelir).

• Cülus Bahşişi: Padişahların tahta çıkınca dağıttığı bahşişi kaldırdı (Hazine tam takır olduğu için).

• Ulufe Alım-Satımı: Yasaklandı. (Yeniçeriler maaş kartlarını başkasına satıyordu, bunu engelledi).

• Esham Sistemi (Uygulama): Devlet ilk kez halktan borç aldı (Galata bankerlerinden).

• Halil Hamit Paşa: Dönemin reformcu sadrazamıdır.

🌟 3. III. SELİM ve NİZAM-I CEDİT (1789 - 1807)

Bu padişah Gerileme Dönemi'nin sonu, Dağılma'nın habercisidir. En radikal ıslahatçıdır. Yaptığı yeniliklerin tümüne Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) denir.

• Meşveret Meclisi: Devlet adamlarını toplayıp "Neden batıyoruz?" diye sordu. Lahyalar (Raporlar) hazırlattı.

• Nizam-ı Cedit Ordusu: Avrupa tarzı kurulan ilk modern devlet ordusudur.

  • İlk Başarısı: Napolyon'u Mısır'da (Akka Kalesi önlerinde) durdurmuştur. (Cezzar Ahmet Paşa komutasında).

• İrad-ı Cedit: Yeni ordunun masraflarını karşılamak için kurulan özel hazine.

• Daimi Elçilikler: Avrupa başkentlerinde (Londra, Paris, Viyana) sürekli elçilikler açıldı.

  • İlk Daimi Elçi: Yusuf Agah Efendi (Londra).

• Dil: Askeri okullarda Fransızca ilk kez zorunlu yabancı dil oldu.

• Okul: Mühendishane-i Berri-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) açıldı.

• Yerli Malı: Kumaş ve kağıt fabrikaları kurularak yerli malı teşvik edildi (Kapitülasyonların etkisini kırmak için).

Sonu: Kabakçı Mustafa İsyanı ile III. Selim öldürüldü ve Nizam-ı Cedit ordusu dağıtıldı.

📝 HOCANIN NOTU (Özet Tablo)

Şu ayrımlara dikkat et, ÖSYM bayılır:

Şifre: XVIII. Yüzyıl ıslahatçılarını "3-1-3-1-3" diye kodla. Araya giren "1"ler (I. Mahmud, I. Abdülhamit) ve baştaki/sondaki "3"ler (III. Ahmet, III. Mustafa, III. Selim).