Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi

Anadolu Selçuklu Devleti (Türkiye Selçukluları), sadece savaşçı bir devlet değil, aynı zamanda Anadolu'yu imar eden, ticareti dünya standartlarına taşıyan ve bugünkü "Türkiye" kimliğinin mimarı olan devlettir.

İşte devletin yükselişi, ticari zekası ve yıkılışına dair kritik detaylar:

1. Anadolu'nun Tapusu: Miryokefalon Savaşı (1176)

Malazgirt Savaşı (1071) Anadolu'nun kapılarını açmıştı, ancak Bizans hala Türkleri buradan atabileceğine inanıyordu.

• Olay: II. Kılıçarslan, Bizans ordusunu Denizli/Isparta yakınlarında (Miryokefalon) ağır bir yenilgiye uğrattı.

• Sonuç: Bu savaşa "Yurt Tutan Savaş" denir. Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi tamamen sona erdi. Avrupalı kaynaklar bu tarihten itibaren Anadolu'dan "Turchia" (Türkiye) olarak bahsetmeye başladı.

2. Ticaretin Altın Çağı ve "Devlet Sigortası"

Anadolu Selçuklularını diğer Türk devletlerinden ayıran en büyük özellik ticari vizyonlarıdır.

• Kervansaraylar: Sinop (Kuzey) ile Antalya/Alanya (Güney) limanlarını birbirine bağlayan yollar yaptılar. Bu yollar üzerine her 30-40 km'de bir (bir devenin günlük yürüme mesafesi) Kervansaraylar inşa ettiler. Burada konaklamak 3 gün boyunca ücretsizdi.

• İlk Sigorta Sistemi: Dünyada bir ilk olarak "Devlet Sigortası" uyguladılar. Eğer bir tüccarın malı Anadolu sınırlarında soyguna uğrarsa veya zarar görürse, devlet bu zararı hazineden karşılıyordu. Bu sayede dünya ticareti Anadolu'ya aktı.

3. En Parlak Dönem: I. Alaaddin Keykubat

Devletin zirve yaptığı dönemdir (1220-1237).

• Fetihler: Alanya'yı (Alaiye) fethetti, Sinop'ta tersane kurarak Türkleri denizci bir millet haline getirmeye çalıştı.

• Moğol Tehlikesi: Doğudan gelen Moğol tehlikesini önceden sezdi. Şehir surlarını güçlendirdi ve Eyyubilerle ittifak kurmaya çalıştı ancak ani ölümü (zehirlendiği düşünülür) devleti başsız bıraktı.

4. Devletin Sembolü: Çift Başlı Kartal

Selçukluların simgesi, doğuya ve batıya bakan Çift Başlı Kartal'dır.

• Anlamı: Hem Doğu'nun hem de Batı'nın hakimi olmak, hem maddi hem de manevi gücü temsil etmek demektir. Bugün bile Selçuklu eserlerinde, Konya'daki yapılarda ve hatta Polis teşkilatımızın armasında bu figürün izleri görülür.

5. Çöküş: Kösedağ Savaşı (1243)

Alaaddin Keykubat'ın ölümünden sonra devlet zayıfladı ve Baba İshak İsyanı ile iç karışıklık yaşadı. Bunu fırsat bilen Moğollar (İlhanlılar) saldırdı.

• Sonuç: Sivas yakınlarındaki Kösedağ Savaşı'nda Selçuklu ordusu ağır bir yenilgi aldı.

• Etkisi: Devlet Moğollara bağlı (vasal) hale geldi. Merkezi otorite bozulunca Anadolu'nun her yerinde tekrar küçük beylikler (2. Beylikler Dönemi) kurulmaya başlandı.

Önemli Not: Bu kaosun içinden sıyrılan uç beyliği Osmanlılar, Selçuklu'nun mirasını devralarak imparatorluğa dönüştürecektir.

2.Beylikler Dönemi

Kösedağ Savaşı'ndan (1243) sonra Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğol baskısıyla zayıflaması sonucu, Anadolu’nun çeşitli yerlerinde Türkmen beyleri kendi bağımsızlıklarını ilan etmeye başladılar. Bu döneme 2. Beylikler Dönemi denir.

Bu beylikler, bugünkü Türkiye'nin şehir yapısının ve yerel kültürünün temellerini atmışlardır. İşte en önemlileri ve tarih sahnesindeki rolleri:

En Stratejik Beylikler

1. Osmanoğulları (Osmanlılar)

• Kurulduğu Yer: Söğüt, Domaniç (Bilecik-Bursa çevresi).

• Önemi: Bizans sınırında bir "Uç Beyliği" olarak kuruldu. Coğrafi konumu ve uyguladığı "İstimalet" (hoşgörü) politikası sayesinde hızla büyüyüp 3 kıtaya hükmeden bir imparatorluğa dönüştü. Diğer beylikleri zamanla tek çatı altında topladı.

2. Karamanoğulları

• Kurulduğu Yer: Konya, Karaman.

• Önemi: Kendilerini Anadolu Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olarak görmüşlerdir. Bu yüzden Osmanlı'yı en çok uğraştıran beylik olmuşlardır.

• Kültürel Miras: Karamanoğlu Mehmet Bey'in "Bugünden sonra divanda, dergahta, bargahta, mecliste ve meydanda Türkçeden başka dil konuşulmayacak" fermanı, Türkçenin devlet dili olmasındaki en önemli adımdır.

3. Germiyanoğulları

• Kurulduğu Yer: Kütahya, Simav.

• Önemi: Dönemin en zengin ve güçlü beyliklerinden biriydi. Topraklarının bir kısmını çeyiz yoluyla (Yıldırım Bayezid ile kızlarını evlendirerek), bir kısmını da vasiyet yoluyla Osmanlı'ya bırakmışlardır. Savaşmadan katılan nadir beyliklerdendir.

Denizci Beylikler (Ege Kıyılarını Türkleştirenler)

Bu beylikler donanma kurarak Ege adalarına seferler düzenlemişlerdir:

• Karesioğulları (Balıkesir - Çanakkale): Osmanlı'ya katılan ilk beyliktir. Bu sayede Osmanlı donanmaya sahip olmuş ve Rumeli'ye geçiş kolaylaşmıştır.

• Aydınoğulları (İzmir - Aydın): Dönemin en güçlü donanmasına sahiplerdi. Özellikle Gazi Umur Bey, Ege Denizi'nde Haçlılarla büyük mücadeleler vermiştir.

• Saruhanoğulları (Manisa): Denizcilikle uğraşmışlardır.

• Menteşeoğulları (Muğla): Güney Ege'de denizcilik yapmışlardır.

Diğer Önemli Beylikler

• Candaroğulları (İsfendiyaroğulları): Kastamonu ve Sinop çevresinde kuruldu. Karadeniz ticaretine hakim oldular (Osmanlı'ya Fatih Sultan Mehmet döneminde katıldı).

• Dulkadiroğulları: Maraş, Elbistan çevresinde kuruldu. Osmanlı'ya katılan son beyliktir (Yavuz Sultan Selim dönemi). Bu beyliğin alınmasıyla Anadolu Türk siyasi birliği kesin olarak sağlanmıştır.

• Hamitoğulları: Isparta, Burdur çevresi. Topraklarının bir kısmını Osmanlı'ya para karşılığı satmışlardır.

Osmanlı Beyliği

Osman Gazi (1299 - 1324)

Orhan Gazi Dönemi (1324-1362)

Babası Osman Gazi beyliği kurdu, Orhan Gazi ise onu bir "Devlet" haline getirdi.

• Fetihler ve Stratejik Kırılmalar:

  • Bursa'nın Fethi (1326): Uzun bir kuşatma sonucu kan dökülmeden alındı ve Başkent yapıldı.

  • Palekanon (Maltepe) Savaşı (1329): Bizans İmparatoru III. Andronikos bizzat orduyu yönetmesine rağmen yenildi. Bu zaferle İznik (1331) ve İzmit (1337) fethedildi. Bizans'ın Anadolu'daki umutları tükendi.

  • Karesioğulları Beyliği'nin İlhakı: Osmanlı'nın ele geçirdiği ilk Türk beyliğidir. Sonuçları: Osmanlı donanmaya sahip oldu, Hacı İlbey ve Evrenos Bey gibi önemli komutanlar Osmanlı'ya katıldı. Rumeli'ye geçiş kolaylaştı.

  • Rumeli'ye Geçiş (1353): Bizans'taki taht kavgalarına yardım karşılığında Çimpe Kalesi alındı. Bu, Osmanlı'nın Avrupa kıtasındaki ilk askeri üssüdür.

• Teşkilatlanma (Kurumsallaşma):

  • İlk Düzenli Ordu: Yaya ve Müsellem ordusu kuruldu (Gönüllü birliklerden profesyonelliğe geçiş).

  • Siyasi Kurumlar: İlk Divan-ı Hümayun (Bakanlar Kurulu) kuruldu. İlk Vezir ataması (Alaaddin Paşa) yapıldı.

  • Eğitim: İznik'te ilk Medrese açıldı (Davud-u Kayseri ilk müderris/rektör oldu).

  • Ekonomi: İlk gümüş para (Akçe) basıldı.

I. Murat Dönemi

Devletin yönünü tamamen Batı'ya çeviren ve imparatorluk temellerini atan padişahtır.

• Askeri Zaferler:

  • Sazlıdere Savaşı (1363): Bizans-Bulgar ittifakı yenildi, Edirne fethedildi ve başkent yapıldı.

  • Sırpsındığı Savaşı (1364): İlk Osmanlı-Haçlı savaşıdır. Haçlı ittifakı imha edildi.

  • I. Kosova Savaşı (1389): Büyük bir Haçlı ordusuna karşı kazanıldı. Osmanlı tarihinde ilk kez top bu savaşta kullanıldı. I. Murad savaş alanını gezerken bir Sırp askeri tarafından şehit edildi (Savaş alanında şehit düşen tek padişahtır).

• İdari ve Askeri Devrim:

  • Yeniçeri Ocağı ve Pençik Sistemi: Savaş esirlerinin asker yapılması (Pençik) ve devşirme sisteminin temelleri atıldı. Profesyonel, maaşlı merkez ordusu kuruldu.

  • Rumeli Beylerbeyliği: Manastır merkezli olarak kuruldu. Bu, devletin Balkan topraklarına Anadolu'dan daha fazla önem verdiğini gösterir.

  • Veraset Sistemi Değişikliği: "Ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışı yerine, "Ülke padişah ve oğullarınındır" kuralını getirdi. Amaç: Taht kavgalarını azaltıp Merkezi Otoriteyi güçlendirmektir.

Yıldırım Bayezid - I. Bayezid Dönemi

Çelebi Mehmet- I. Mehmet dönemi

Ankara Savaşı sonrası yaşanan 11 yıllık Fetret Devri (taht kavgası ve otorite boşluğu) kaosunu bitiren kişidir.

• Restorasyon Politikası:

  • Kardeşleri (İsa, Musa, Süleyman) ile mücadele edip tek başına tahta geçti.

  • Fetret devrinde bağımsızlığını ilan eden beyliklerin bir kısmını tekrar itaat altına aldı.

  • Bizans ve Balkan devletleriyle barışçıl bir politika izleyerek devleti toparlamaya odaklandı.

• İç İsyanlar:

  • Şeyh Bedreddin İsyanı: Osmanlı tarihindeki ilk dini ve sosyal içerikli büyük isyandır. Zorlukla bastırılmıştır.

• Denizcilik:

  • Venediklilerle ilk deniz savaşı (Çalı Bey Savaşı) yapıldı. Osmanlı donanması henüz zayıf olduğu için yenilgiyle sonuçlandı.