Osmanlı Devleti yükselme dönemi

Osmanlı Devleti yükselme döndemi (1453 - 1579)

Bu dönem; devletin kurumsallaşmasını tamamladığı, sınırların üç kıtaya yayıldığı, Akdeniz ve Karadeniz'in Türk gölü haline geldiği ve Osmanlı'nın dünya siyasetine tek başına yön verdiği dönemdir.

1. FATİH SULTAN MEHMED (II. MEHMED) DÖNEMİ (1451-1481)

"Kayser-i Rum" (Roma İmparatoru) unvanını kullanan, Rönesans aydını kişiliğine sahip padişah.

A. Siyasi Olaylar ve Fetihler

1. İstanbul'un Fethi (1453)

• Fetih Hazırlıkları:

  • Boğazkesen (Rumeli) Hisarı yapıldı (Karadeniz'den Bizans'a gelecek yardımı kesmek için).

  • Şahi adı verilen, surları yıkabilecek devasa toplar döktürüldü (Topçu: Urban Usta).

  • 400 parçalık donanma oluşturuldu.

  • Tekerlekli kuleler ve aşırtma gülleler tasarlandı.

• Sonuçları (Detay):

  • II. Mehmed, "Fatih" unvanını aldı.

  • Osmanlı Devleti'nin başkenti Edirne'den İstanbul'a taşındı.

  • Ortodoks Kilisesi himaye altına alındı. (Amaç: Hristiyan birliğini parçalamak ve Balkan halkını devlete bağlamak).

2. Batıdaki (Balkanlar) Fetihler

Fatih, Balkanlarda tam hakimiyet kurmak için şu bölgeleri almıştır:

• Sırbistan: (Belgrad hariç) alındı.

• Mora Yarımadası: Bizans'ın yeniden dirilmesini engellemek için alındı.

• Eflak ve Boğdan: (Romanya) Osmanlı'ya bağlandı.

• Bosna - Hersek: Alındı. Bosna halkı (Boşnaklar) bu fetihle kitleler halinde İslamiyet'i seçti.

• Arnavutluk: İskender Bey isyanı bastırıldı ve bölge alındı.

• Otranto Seferi (1480): İtalya'ya (Roma'yı fethetmek için) yapılan seferdir. Fatih'in ölümüyle yarım kalmıştır.

3. Anadolu ve Denizlerdeki Fetihler

• Amasra: Cenevizlilerden alındı.

• Sinop: İsfendiyaroğulları'ndan alındı.

• Trabzon: Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verildi (1461). Amaç: Bizans'ın dirilme umudunu tamamen yok etmek.

• Kırım'ın Fethi (1475): Gedik Ahmet Paşa komutasında alındı.

  • ÖNEMLİ NOT: Karadeniz bir "Türk Gölü" haline geldi. İpek Yolu'nun kuzey kanadı kontrol altına alındı.

• Otlukbeli Savaşı (1473): Akkoyunlu Devleti hükümdarı Uzun Hasan mağlup edildi. Doğu Anadolu'nun güvenliği sağlandı.

B. Devlet Teşkilatı ve Reformlar (Kurumsallaşma)

Fatih dönemi, devletin imparatorluk yapısına uygun hukuksal zemininin oluşturulduğu dönemdir.

1. Kanunname-i Ali Osman: Osmanlı'nın ilk yazılı kanunnamesidir.

   • Madde: "Devletin bekası için kardeş katli vaciptir." (Merkezi otoriteyi mutlak kılmak için).

   • Müsadere Sistemi: Devlet memurlarının mallarına el koyma sistemi yasallaştı (Amaç: Güçlü ailelerin oluşmasını engellemek).

   • Cülus Bahşişi: Yasallaştı.

2. Divan-ı Hümayun Değişikliği: Divan'a padişah yerine Sadrazam başkanlık etmeye başladı. (Padişahın otoritesi daha da arttı, divan bir "karar organı" olmaktan çıkıp "danışma organı" oldu).

3. Sahn-ı Seman Medreseleri: Dönemin en yüksek eğitim kurumu açıldı.

4. Topkapı Sarayı: İnşa edildi ve devletin yönetim merkezi oldu.

5. Altın Para: İlk kez basıldı (Ekonominin gücünü gösterir).

2. II. BAYEZİD DÖNEMİ (1481-1512)

Yükselme dönemi içinde yaşanan "Duraklama" olarak bilinir.

A. İç ve Dış Sorunlar

• Cem Sultan Olayı: Kardeşi Cem Sultan'ın taht mücadelesidir. Cem önce Memlüklere, sonra Rodos Şövalyeleri'ne ve Papa'ya sığınmıştır.

  • Yorum: Bir iç sorun, uluslararası (dış) bir soruna dönüşmüştür. Bu yüzden Batı'ya seferler durmuştur.

• Karamanoğulları: Kesin olarak son verilmiştir.

• Şahkulu İsyanı (1511): Safevi (İran) Şahı İsmail'in kışkırtmasıyla Antalya yöresinde çıkan Şii nitelikli isyandır. II. Bayezid isyanı bastırmada pasif kalınca oğlu Yavuz Sultan Selim'in tepkisini çekmiştir.

3. YAVUZ SULTAN SELİM (I. SELİM) DÖNEMİ (1512-1520)

Bütün seferlerini "Doğu" üzerine yapmıştır. Amacı: Türk-İslam dünyasını tek çatı altında toplamak.

A. İran ve Doğu Seferleri-Osmanlı Devleti yükselme dönemi

1. Çaldıran Savaşı (1514):

   • Taraflar: Osmanlı (Yavuz) X Safevi (Şah İsmail).

   • Sebep: Şii propagandası ve Doğu Anadolu tehdidi.

   • Sonuç: Safeviler ağır yenilgiye uğradı. Doğu Anadolu güvenliği sağlandı.

2. Turnadağ Savaşı (1515):

   • Olay: Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verildi.

   • Önemi: Anadolu Türk Siyasi Birliği kesin olarak sağlandı.

B. Mısır Seferi (Memlükler ile Savaşlar)

1. Mercidabık Savaşı (1516): Suriye ve Filistin Osmanlı eline geçti.

2. Ridaniye Savaşı (1517): Mısır fethedildi ve Memlük Devleti yıkıldı.

C. Mısır Seferi'nin Sonuçları (Çok Önemli)

• Halifelik: Osmanlı'ya geçti. Devletin yönetim yapısı Teokratik (dine dayalı) nitelik kazandı.

• Baharat Yolu: Kontrolü Osmanlı'ya geçti. (Ancak Coğrafi Keşifler başladığı için beklenen ekonomik kazanç tam sağlanamadı).

• Kutsal Emanetler: İstanbul'a (Topkapı Sarayı) getirildi.

• Hazine: Osmanlı hazinesi tarihinin en dolu seviyesine ulaştı.

4. KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN (I. SÜLEYMAN) DÖNEMİ (1520-1566)

46 Yıl ile en uzun süre tahtta kalan padişahtır. Hem Doğu'da hem Batı'da zirve dönemdir.

A. Batı Seferleri-Osmanlı Devleti yükselme dönemi

• Belgrad'ın Fethi (1521): Fatih'in alamadığı yerdi. Orta Avrupa'nın üssü oldu.

• Mohaç Meydan Muharebesi (1526): Macaristan ordusu 2 saatte yok edildi. Macaristan Osmanlı'ya bağlandı.

• I. Viyana Kuşatması (1529): Avusturya üzerine gidildi. Viyana kuşatıldı ama kış şartları ve büyük topların götürülememesi nedeniyle alınamadı.

• Almanya Seferi ve 1533 İstanbul Antlaşması:

  • Osmanlı ordusu karşısına kimse çıkamadı.

  • Antlaşma Maddesi: "Avusturya Arşidükü (Kralı), protokolde Osmanlı Sadrazamına denk sayılacak."

  • Yorum: Osmanlı, Avrupa'ya karşı siyasi üstünlüğünü resmen kabul ettirdi. (Padişahın muhatabı kral değil, sadrazamdır).

• Zigetvar Seferi (1566): Kanuni'nin son seferidir. Kuşatma sürerken vefat etmiştir.

B. Doğu Seferleri

• Irakeyn Seferi: İran üzerine yapıldı. Bağdat ve Tebriz alındı.

• Amasya Antlaşması (1555): İran ile yapılan ilk resmi antlaşmadır.

C. Denizlerdeki Gelişmeler-Osmanlı Devleti yükselme dönemi

• Rodos'un Fethi: Şövalyelerden alındı.

• Preveze Deniz Savaşı (1538):

  • Komutan: Barbaros Hayrettin Paşa.

  • Rakip: Andre Doria komutasındaki Haçlı Donanması.

  • Sonuç: Akdeniz bir "Türk Gölü" haline geldi.

• Hint Deniz Seferleri: Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki faaliyetlerine karşı 4 sefer düzenlendi (Piri Reis, Seydi Ali Reis katıldı). Ancak gemilerin okyanusa dayanıksız olması ve gerekli önemin verilmemesi nedeniyle tam başarı sağlanamadı.

D. Kapitülasyonlar (1535)

• Fransa'ya ticari ve hukuki ayrıcalıklar verildi.

• Amaç: Avrupa Hristiyan birliğini bölmek (Fransa'yı yanına çekmek) ve Akdeniz ticaretini canlandırmak.

5. SOKULLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ (1566-1579)

Kanuni'nin son yılları, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde sadrazamlık yaparak devleti fiilen yönetmiştir.

• Kıbrıs'ın Fethi (1571): Venediklilerden alındı. Doğu Akdeniz güvenliği tam sağlandı.

• İnebahtı Deniz Savaşı (1571): Kıbrıs'ın alınmasına tepki gösteren Haçlılar, Osmanlı donanmasını yaktı.

  • Sokullu'nun Tarihi Sözü: "Biz Kıbrıs'ı almakla sizin kolunuzu kestik, siz donanmamızı yakmakla sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilen kol yerine gelmez ama kesilen sakal daha gür çıkar."

• Kanal Projeleri:

  • Don-Volga Projesi: Karadeniz ile Hazar'ı birleştirip Rusya'yı engellemek ve Orta Asya Türkleri ile bağlantı kurmak (Gerçekleşemedi).

  • Süveyş Kanalı Projesi: Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirip Baharat Yolu'nu canlandırmak (Gerçekleşemedi).

ÖZET KARŞILAŞTIRMA TABLOSU

Bu içerik, bir konu anlatımlı kitap için gereken tüm akademik detayları içermektedir. Başka bir bölüm eklememi ister misiniz?